Met vier families in Engeland

In de dagen voor de collectiedag aan het Red Star Line-museum (november 2015) ontdekten Marthe Hens en Karel Vangenechten een vierde familietak die in Engeland had verbleven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Ondanks vele mogelijke verhalen en invalshoeken, blijft echter de familiegeschiedenis vol onbeantwoorde vragen.

 

Read more ...

Sources for research

Belgian refugees in the UK during the First World War

Sources for research

Dutch version

 

Table of Contents

 

General information: Getting Started. 2

There doesn’t seem to be very much….. 2

There does seem to be something... 2

UK, England, Wales, Scotland and Ireland. 3

Search by surname. 3

Digging further. 4

Social media. 4

Primary sources. 5

Official reports. 5

Archives. 5

Archives in Belgium.. 5

Archives in the UK. 6

Books (selection). 9

Secondary sources. 11

 

 

General information: Getting Started 

There doesn’t seem to be very much…

It is fairly common in both Belgium and the UK for families to be actively looking for repositories, databases and researchers to help them in their search for more information on histories that relate directly to the Belgian refugees in the UK. There is, however, no single centralised digital database containing all the necessary data and records. Gathering all the records into one place would, in fact, be a financial utopia and a logisitical impossibility. The Belgian community in Britain can, after all, be equated in size to cities like Ghent, Exeter or York.

Finding relevant information is, therefore, often like looking for a needle in a haystack: very time consuming and potentially demoralising. The search itself can actually be inspiring and may take you to places you might never have anticipated. It might also necessitate a visit to the other side of the Channel and can be very enriching, despite the fact that you may not manage to dig up much relevant information. The search itself will lead you through various archives, libraries and institutions and you will meet, virtually or in real life, not only the people who work there, but also fellow researchers who are often willing to share their stories and expertise.

 

There does seem to be something...

An added difficulty is that archive material relating to the Belgians in Britain during the First World War is often spread across different institutions in both countries.  Some archives have even ended up in the US, as in the case of the Hoover Archives.  Neither is the material well organised, an example being a third set of registration cards only discovered in November 2012, tens of thousands of them, in the State Archives in Brussels.  Some information has even been destroyed, ship lists of wounded soldiers, for instance.

Some archive material was deliberately discarded after the end of the war. Numerous local Belgian Refugee Committees in the UK sent their material to the Imperial War Museum, but many more did not.

All this makes retrieving information relevant to Belgian refugee research a difficult task.


 

UK, England, Wales, Scotland and Ireland

Most Belgians, who crossed the Channel, arrived in England. About one in three stayed in London or its environs. The number of refugees in Wales, Scotland and Ireland together was never more than ten percent of the total Belgian community in exile in the British Isles. The United Kingdom also underwent major changes during the First World War, not least because of the civil war that broke out in Ireland in 1916, which would lead to the subsequent separation between the Republic of Ireland and Northern Ireland. This made Ireland a less likely destination for Belgians. Also, as the Isle of Man increasingly became a destination for German prisoners of war, the Belgians living there had largely returned to England by the end of 1915. Although research into the Belgian refugees typically focuses on England, noted family histories emerge from Wales and Scotland too. Along with the War Refugees Committee, it was the Local Government Board in England that was responsible for the care of the Belgians. As the same body also applied to Wales, this list of resources focuses on both England and Wales.

 

Search by surname

There are currently two sets of registration cards and personal information data sets accessible to the public:

·         One at the National Archives in London, in Kew, in the series MH 8, but also in MUN. This includes approximately 65,000 index cards of approximately 165,000 Belgians, ordered alphabetically. These cards can hold key information such as date of arrival and date of departure, composition of a family with all the names and ages, occupations and the support they claimed (when and how much).

o   Occasionally these cards also include the names of people with an entirely different surname (relatives, spouses, servants, friends) and, for instance, if the Peeters family brought their servant Vermeiren with them, then you will need to look for him under Peeters.

·         The Central Register of Belgian refugees, which can be consulted in the National Archives in Brussels, is still the most comprehensive set of data.

The Belgian exile press in Britain also included many names of Belgian refugees. At the Royal Library of Belgium in Brussels, you can access L'Independance Belge, the main Belgian exile newspaper for French-speaking Belgians, which is also available online. Recently, the project 'Nieuws van de Groote Oorlog' published over 270,000 pages of wartime newspapers online,  including 'De Stem Uit België', the main Belgian exile newspaper for Dutch-speaking Belgians. Gazet van Antwerpen offers its archive online, which is very interesting not only for the first news of refugees in England, but also for information on the return of the 'British Belgians'. Amsab-ISG provides the digital editions of the newspaper Vooruit until 1918.

With regards to passenger lists, you can try and retrieve information via Ancestry.com. However, these are mostly passenger lists to the UK from Africa or South America, or from the UK to the United States or Canada. If any of the members of the family that you are researching made such a journey, then this might be an invaluable source, otherwise it most likely will not. Access to Ancestry is often free in libraries.

 

Digging further

For a modest contribution, the online archive of British local newspapers can be accessed via the British Library Newspaper Archive. The search term 'Belgian refugees' pre-war years, now gives you more than 23,000 results (date mid-October 2015). And the online collection is growing every day! You can search and read the results, but to proceed with those results, you need to pay. At the time of writing, a one month subscription costs £12.95 and it is £79.95 for a year.

Very often these local newspapers mention the names of refugees, especially if they are accompanied by the date of arrival, a birth, a marriage or a death. For the last three, you can also go online at FreeBMD, where you can obtain information about status at birth, marriage and death.  Equipped with this information, the next step is the Public Record Office where you can find a copy of the original document. All the information is available from FreeBMD.

Arguably the most diverse archive for research on Belgian refugees in England during First World War can be found in the Imperial War Museum.[1] Section BEL of the Women Work Collection  is very extensive. The numerous files do not contain many names of Belgians, however. A search by surname won't return much, if anything. The WWC BEL is, however, really useful for local historians and authors who would like to recreate a bigger picture of the history of the Belgians in Britain.

 

Social media

Announcements about, and research work on, Belgian refugees, their activities, their whereabouts and their descendants are very much alive on social media, especially Twitter. There have already been cases when someone has been looking for descendants of a foster family in England or, vice versa, for descendants of the Belgians who were hosted by their family in the UK 100 years ago, with relatives of these refugees being found through Twitter. Adding @ or # to a specific location will help the story to be picked up locally (like #yateley), as well as addressing a relevant society such as the Flemish genealogical society @familiekunde.


 

Primary sources

 

Official reports

Many official reports are available through Parliamentary Papers, but you need a login to access them, which is easy when you're attached to a British institution of Higher Education or library. Keep in mind that, if you are doing research in England, libraries and archives typically have access to sources like Parliamentary Papers.

Both the Kenniscentrum (Knowledge Centre) of In Flanders Fields Museum and the Rijksarchief (National Archives) in Brussels house a number of official reports, such as those of the Local Government Board. Both institutions have many more primary sources, such as the archives of the main Belgian body in England, the Official Committee for England.

The report, which forms the best basis for any wider understanding of the entire history of the Belgians in Britain during the First World War, is the 1920 report published by the Ministry of Health: the Report on the Work Under Taken by the British Government in the Reception and Care of the Belgian Refugees is available online.

 

Archives

 

Archives in Belgium

·         Aartsbisschoppelijk Archief, Mechelen

·         Amsab-ISG, Ghent

·         Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams-nationalisme, Antwerpen

·         Royal Palace Archives, Brussels

·         CEGES / SOMA, Brussels

·         Conscience Library, Antwerp

·         Newspaper Museum Aartselaar

·         In Flanders Fields Museum, Ypres

·         KADOC, Catholic Documentation and Research Centre, Leuven

·         Royal Military Museum Brussels

·         Royal Library / Bibliothèque Royale, Brussels

·         Letterenhuis AMVC, Antwerp

·         Liberal Archives, Ghent

·         Province of Antwerp Archives

·         Belgian National Archives, Brussels

·         Antwerp City Archives

·         City Archive of Mechelen

·         Archbishop Archive, Mechelen

·         Archives of the Norbertine Abbey, Tongerlo

·         Stedelijk Museum Aarschot

·         Flemish Provincial Archives of the Jesuits, Leuven

·         Archives of the Ursulines, Sint-Katelijne Waver

 

Archives in the UK

The UK has a long archival tradition, which makes British archives numerous. Each one has some material on Belgian refugees, albeit often very limited. If you intend to take a local research trip, it is best to take into consideration the following:

·         The local newspaper (s) of the war years. Not all these local newspapers have been digitised just yet or made available through the British Library Newspaper Archive (see above), but in these contemporary newspapers, the names of Belgians are very often mentioned.

·         The local archives where many official documents from that period are kept, and often more than that (pictures ...). If you have located a local archive, ask them straightaway whether or not they also hold the local police archives from that period. If they do not, they should tell you where these are. If you are unable to find a specific local archive immediately, contact your nearest local library.

·         The local history society  is usually very helpful too. Local parish archives often do not hold much more than data on births, marriages and deaths, but it is sometimes the case that Belgians produced woodwork or statues for a particular local church, in which case their names will have been recorded.

Because the UK is so much bigger than Belgium, especially from north to south, the archives given below are listed by region. A survey of archives can also be found through the National Archives and the British government website. The focus here lies mainly with England and Wales, because the Belgians were looked after by the same Local Government Board (LGB). You can find the Annual LGB reports here and there is a free trial.

Mind you, although the list below might seem extensive, it is far from complete.

 

London

·         British Library

·         National Archives, Kew

·         Imperial War Museum

·         Women's Library, attached to the London School of Economics

·         Senate House Library

·         London Metropolitan Archives

·         Each London borough (there are 32) holds its own, often limited collection on Belgian refugees. The local newspapers in Richmond, the archives in Chelsea (in the library) Redbridge (Valentines Mansion), Hounslow History and Archives and Alexandra Palace (Haringey) are but a few recommendations. Also interesting – not least because of the visit – are the archives housed at Eton College, but you need to arrange an appointment beforehand. Access to some of the files might be restricted.

 

Southeast

In the southeast of England, a rather arbitrarily demarcated region, a lot of information on Belgians is held in the archives of the county of Kent. These are located in Folkestone, where you can retrieve a substantial amount of information, as well as in nearby Eastbourne. Other towns with local archives containing material on the  Belgians include Brighton, Canterbury, Guildford, Portsmouth, Reading, Southampton, Tonbridge and Tunbridge, Waverley and Winchester. Oxford not only has its city archives, but the Bodleian Library too. Readership there requires considerable preparation beforehand. Some others include:

·         Bromley Local Studies

·         Eastbourne Library

·         Hampshire Record Office

·         Kent History & Library Centre

·         Sutton Local Studies Centre

 

South West

·         Bristol Record Office

·         Cornwall Record Office

·         Devon Record Office

·         Gloucestershire Archives

·         Wiltshire & Swindon Archives

 

West Midlands

·         Birmingham City Archives

·         Herefordshire Record Office

·         Shropshire Archives

·         Worcestershire Record Office

 

North West

·         Cheshire and Chester Archives

·         Labour History Archives, Manchester

·         Lancashire Record Office

·         Manchester Archives

·         Merseyside Record Office

 

North East

·         Beamish Museum, County Durham, UK

·         Tyne and Wear Archives

·         Gateshead Council archives

 

Yorkshire and the Humber

Hull University Archives

West Yorkshire Archive Service

York City Archives Department

 

East Midlands

Coventry Archives

Derbyshire Record Office

 

East of England

Cambridgeshire County Council Archives

Hertfordshire Archives

Lincolnshire Archives

 

Wales

Wales has digitised newspapers from the period of the First World War, which can be accessed via Cymru 1914.

 

Scotland, Ireland

Scotland and Ireland will be included in a subsequent update.

Books (selection)

Cammaerts, E. & Davignon, H. (Eds.). (1916). A Book of Belgium’s Gratitude. London: John Lane/The Bodley Head. Retrieved from http://archive.org/details/abookbelgiumsgr00lambgoog.

Campbell, H. (1917). Belgian Soldiers at Home in the United Kingdom. London: Saunders and Cullingham.

Carlisle, J.C. (1916). Folkestone During the War: a record of the town’s life and work. Folkestone: F.J. Parsons Ltd. Retrieved from http://archive.org/details/folkestoneduring00carliala.

Comité Officiel Belge pour l'Angleterre. (1917). Rapport adressé à Monsieur le ministre de l'Intérieur le 31 août 1917. Brussels/London: Dumoulin.

Committee on Alleged German Outrages. (1915). Report of the Committee on Alleged German Outrages Appointed by His Britannic Majesty’s Government. London: His Majesty’s Stationery Office. Retrieved from http://www.firstworldwar.com/source/brycereport.htm.

Davignon, H. (1916). Un Peuple en Exil: La Belgique en Angleterre. Paris: Bloud & Gay.

de Jastrzebski, T.T.S. (1916). The Register of Belgian Refugees. Journal of the Royal Statistical Society, 79(2), 133-158. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/2340812.

District War Refugees Committee for Belgians Sheffield. Report 1914-1919. (1919). Sheffield.

First Report of the Departemental Committee appointed by the president of the Local Government Board to consider and report on questions arising in connection with the reception and employment of the Belgian refugees in this country. (1914). London.

First World War Hugel Homes for Belgian Refugees, Cambridge, 1914-1919. (1920). Cambridge: Committee of the Hugel Homes.

Gibson, H. (1917). A Diplomatic Diary. London: Hodder and Stoughton. Retrieved from http://archive.org/details/diplomaticdiaryb00gibsiala.

Government Belgian Refugee Committee. (1914). Minutes of Evidence Taken Before the Departmental Committee on Appointed by the President of the Local Government Board to Consider and Report on Questions Arising in Connection With the Reception and Employment of Belgian Refugees in this Country. London: His Majesty’s Stationery Office.

Government Belgian Refugee Committee. (1915). First Report of the Departmental Committee on Questions Arising in Connection With the Reception and Employment of Belgian Refugees in this Country. London: His Majesty’s Stationery Office.

Hatch, E. (1916). Belgians Refugees in the United Kingdom. The Quarterly Review, 446, 188-214.

Hunt, E.E. (1916). War Bread: A Personal Narrative of the War and Relief in Belgium. New York: Henry Holt. Retrieved from http://archive.org/details/warbreadaperson00huntgoog.

Jaspaers, G. (1917). De Belgen in Holland 1914-1917. Amsterdam: Van Kampen.

List of Commissions and Committees set up to deal with public questions arising out of the War. (1915). London: His Majesty’s Stationery Office.

List of Commissions and Committees set up to deal with public questions arising out of the War. (1917). London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1915). Forty-fourth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1915). Report on the Special Work of the Local Government Board Arising out of the War (Up to the 31st December, 1914). London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1916). Forty-fifth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1917). Forty-sixth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1918). Forty-seventh Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1919). Forty-nineth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Loodts, P. (2015). Médecins de la Grande Guerre: Un village belge sur la Tamise. Retrieved May 7, 2015, from http://www.1914-1918.be/insolite_village_tamise.php.

Lugard, L. (1915). The Work of the War Refugees Committee. London: G. Bells and Sons.

Ministry of Health. (1920). Report on the Work Undertaken by the British Government in the Reception and Care of the Belgian Refugees. London: His Majesty’s Stationery Office.

Reception of the Belgian Refugees by Liverpool. (1915). Liverpool.

Rency, G. (1920). Les réfugiés belges chez les alliés et chez les neutres. In Rency, G., La Belgique et la guerre I: La vie matérielle de la Belgique durant la guerre mondiale (pp. 328-343). Brussels: Henri Bertels.

Report of the Newport Belgian Refugees Committee. (1915). N.p.

Report of the War Refugees Committee August, 1916. (1916). London.

Souvenir of the farewell gathering of the Belgian Refugees who have been befriended by the Belgian Protestant Relief Committee 1914 to 1918. (1919). London.

The condition of the Belgian Workmen now refugees in England. (1917). London.

The Times. (1915). The Times History of the War, 1914, Vol. IV. London: The Times.

The War Refugees Committee Second Report December, 1917. (1917). London.

The War Refugees Committee Third and Final Report May, 1919. (1919). London.

van Outryve d'Ydewalle, C. (1920). Les réfugiés belges à Folkestone 1914-1918: Ce que l'Angleterre a fait pour eux. Bruges.

Varlez, A. (1917). Les Belges en Exil. Brussels/London: Librairie Moderne.

Varlez, A. (1917). Les Belges en Exil. London.

Verslag van de Vereeniging Nederlandsch Comité tot steun aan Belgische en andere slachtoffers. (1916). Amsterdam.

Verslag van de werkzaamheden der Centrale Commissie tot Behartiging van de belangen der naar Nederland uitgeweken vluchtelingen. (n.d.). ’s-Gravenhage.

Wallon, J. (1918). Une cité belge sur la Tamise. London/Brussels.

Working Mens Belgian Fund London: Final Report. (1920). London.

 


 

Secondary sources

Amara, M. & Tallier, J.-P. (2014). Principales sources d'archives relatives à la Premiere Guerre mondiale disponibles en Belgique. Brussel: Rijksarchief. Retrieved from http://www.crid1418.org/espace_scientifique/guidesources/archives_belges.pdf.

Amara, M. (2008). Des Belges à l'épreuve de l'exil. Les réfugiés de la Première Guerre mondiale en France, en Angleterre et aux Pays-Bas. Brussels: Presse Universitaire de Bruxelles.

Barres-Baker, M. (2007). Belgian Refugees During the First World War. Wembley: Brent Archives. Retrieved from http://www.brent.gov.uk/heritage.nsf/24878f4b00d4f0f68025663c006c7944/462432bad3765fd5802573240039ef89/$FILE/Belgian_refugees_bibliography.pdf.

Bernardo Y Garcia, L.A. (1999). De Belgische Vluchtelingen in Groot-Brittannië tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Morelli, A. (Ed.). Belgische emigranten. Oorlogsvluchtelingen, economische emigranten en politieke vluchtelingen uit onze streken van de 16de eeuw tot vandaag (pp. 43-57). Berchem: EPO.

Bossenbroek, M. (1988). Vluchten voor de Groote Oorlog 1914-1918. Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.

Bossenbroek, M. et al. (1988). Vluchten voor de groote oorlog. Belgen in Nederland, 1914-1918. Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.

Brosens, G. (2013). Congo aan den Yser. Antwerp: Manteau.

Bygate, J. (2006). Of Arms and the Heroes: The Story of the ‘Birtley Belgians’. Durham: The History of Education Project.

Cahalan, P. (1977). The Treatment of Belgian Refugees in England During the Great War (Doctoral dissertation). Available from MacSphere Open Access Dissertations and Theses. (http://hdl.handle.net/11375/15514)

Cahalan, P. (1982). Belgian Refugee Relief in England During the Great War. New York: Garland Publishing.

Comité officiel belge pour l'Angleterre. (n.d.). Aux réfugiés belges! Conseils et renseignements.

de Bruijn, T. (1986). Een vluchtelingenprobleem aan het begin van deze eeuw. Kwartaal en Teken, 12(4).

De Leender, C., E.A. (2014). Oorlogsjaren van een dertienjarig meisje en andere vluchtelingverhalen.

Aarschot: Poëzie Aarschot.

de Roodt, E. (2000). Oorlogsgasten. Zaltbommel: Europese Bibliotheek.

De Schaepdrijver, S. (1997). De Groote Oorlog. Het koninkrijk België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Amsterdam/Antwerpen: Atlas.

de Vries, W. (1980). Nederland als non-belligerente natie en de internering van buitenlandse militairen gedurende de Eerste Wereldoorlog. In: Mededelingen Sectie Militaire Geschiedenis (Vol. 3, pp. 76-136). 's-Gravenhage.

Debaeke, S. (2004). Vluchten voor de Grote Oorlog. Koksijde: Klaproos.

Declercq, P. (2007). IBIS 1906-2006. Een koninklijk verhaal. Bredene.

Doeleman, H. (1996). Interneringsdepot Gaasterland – Belgische vluchtelingen 14/18. Oudemirdum: Mar en Klif.

Elliot, R. (2006). An Early Experiment in National Identity Cards: The Battle over Registration in the First World War. 20 Century British History. 17(2), 145-176. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2574002/.

Fisher, H.A.L. (1927). James Bryce: Viscount Bryce of Dechmont. London/New York: The Macmillan Company.

Fowler, S. & Gregson, K. (2005, May). Bloody Belgians. Ancestors, 33, 43-49. Retrieved from http://issuu.com/penandsword/docs/bloodybelgians.

Fowler, S. (2005). Belgian Refugees in Britain during the First World War. In Blatchford, R. & Blatchford, E. (Eds.). The Family and Local History Handbook 9 (317-320). York: Robert Blatchford Publishing.

Heron, P. (2010). Guests of the Nation: The Story of Ilford’s Belgian Refugees 1914-1919. Leeds: Purple White and Green.

Horne, J. & Kramer, A. (2001). German Atrocities 1914: A History of Denial. New Haven: Yale University Press.

Jespers, M. (2003), Meesteremy : verzameld werk met levensverhaal Jan Remy Alloing 1883-1953.

Kershaw, R. & Pearsall, M. (2004). Immigrant and Aliens: A Guide to Sources on UK Immigration and Citizenship. Kew: National Archives.

Een koffer vol verhalen, Oostende, Willemsfonds, 2008.

Kushner, T. & Knox, K. (1999). Refugees in the Age of Genocide. Global, National and Local Perspectives During the Twentieth Century. London: Frank Cass.

Kushner, T. (1999). Belgian refugees in Britain during the First World War. Immigrants and Minorities, 18(1).

Lawrence, B. (2009). Birtley Belgians – Memorial Records. A Working Paper. Retrieved from http://www.stjosephs-birtley.co.uk/BelgianSoldiers.htm.

Libotte, Bram. Unpublished manuscript about the Congolese soldiers during WO I.

Myers, K. (2001). The Hidden History of Refugee Schooling in Britain: The Case of the Belgians, 1914-1918. History of Education, 30(2), 153-162.

Het Oostendse oorlogsdagboek van Charles Castelein 1914-1918. (1998). In Vandenabeele, J. (Ed.). Oostendse historische publicaties 3, Oostende: Stadsarchief.

Ouditt, S. (1994). Fighting Forces, Writing Women: Identity and Ideology in the First World War. London/New York: Routledge.

Panayi, P. (1993). Refugees in Twentieth-Century Britain: A Brief History. In Robinson, V. (Ed.). The International Refugee Crisis: British and Canadian Responses (pp. 95-112). Basingstoke: Macmillan in association with the Refugee Studies Programme, University of Oxford.

Pirenne, H. (1928). La Belgique et la guerre mondiale (pp. 275-282), Paris/New Haven.

Pirenne, H. (1928). La Belgique et la Guerre Mondiale. New Haven/Paris: Yale University Press/Presses Universitaires de France.

Purseigle, P. (2004). Beyond and Below the Nations: Towards a Comparative History of Local Communities at War. In MacLeod, J. & Purseigle, P. (Eds.). Uncovered Fields: Perspectives in First World War Studies (pp. 95-124). Leiden: Brill.

Purseigle, P. (2007). ‘A Wave on to Our Shores’: The Exile and Resettlement of Refugees from the Western Front, 1914-1918. Contemporary European History, 16, 427-444. Retrieved from http://www.eui.eu/Documents/MWP/ProgramActivities/Purseigle.pdf.

Purseigle, P. (2007). The Reception of Belgian Refugees in Europe: A Litmus Test of Wartime Social Mobilisation. In Crawford, J., McGibbon, I. (Eds.). New Zealand’s Great War: New Zealand, the Allies, and the First World War. Auckland: Exisle Publishing.

Reijngoudt, A. (2004). Gehalveerde mensen. Het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918. Barneveld: Koninklijke BDU Uitgeverij.

Richards, P. (2002). Belgian Refugees in Oxford and Eynsham. The Eynsham Record, 19, 21-28.

Steevens, I. (2014, October 10). Zeeslag. Vissers op de vlucht 1914-1918. In ‘De Groote Vlucht’: Landbouw, voeding en Eerste Wereldoorlog. Meeting of ‘Boter bij de vis. Landbouw, Voeding en Eerste Wereldoorlog’, Roeselare: Miummm.

Stengers, J. (1978). Emigration et immigration en Belgique au XIXe et XXe siècles. Académie royale des Sciences d'Outre-Mer. Classe des Sciences Morales et Politiques, 46(5), p. 61 etc.

Storr, K. (2003). Belgian Children’s Education in Britain in the Great War: Language, Identity and Race Relations. History of Education Researcher, 72, 84-93.

Storr, K. (2010). Belgian Refugees in Lincolnshire and Hull 1914-1919. Coventry: Your P.O.D.

Storr, K. (2010). Excluded from the Record: Women, Refugees and Relief, 1914-1929. Oxford/Bern: Peter Lang Publishing.

Tallier, P.A. (1999). De Belgische Vluchtelingen in het Buitenland tijdens de Eerste Wereldoorlog. In Morelli, A. (Ed.). Belgische emigranten. Oorlogsvluchtelingen, economische emigranten en politieke vluchtelingen uit onze streken van de 16de eeuw tot vandaag. Berchem: EPO.

Trouwen in oorlogstijd, het verhaal van Leon Dery en Maria Deseyn. (2010). In Van Devyvere, F. (Ed.). Zessentwintigste Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele te Lichtervelde, Lichtervelde.

Van den Heuvel-Strasser, E.A. (1986). Vluchtelingenzorg of vreemdelingenbeleid. De Nederlandse overheid en de Belgische vluchtelingen, 1914-1915. Tijdschrift voor Geschiedenis, 99, 184-204.

Verwaijen, W. (1984). Op de vlucht – Vluchtoord Ede '14-'18. Ede: Comité Belgen Ede.

Vluchten voor de Oorlog, Belgische vluchtelingen 1914-1918 (2004). Leuven: Davidsfonds.

Von der Dunk, H.W. (1979). Nederland ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. In Algemene Geschiedenis der Nederlanden (Vol. 14, pp. 40-52). Haarlem.

Wilson, T. (1979). Lord Bryce’s Investigation into Alleged German Atrocities in Belgium, 1914-1915. Journal of Contemporary History, 14(3), 369-383.

 

This source material builds on an initial overview compiled by Christophe Declercq and is available online via http://belgianrefugees.blogspot.be. This file has been amended and a substantial amount of information added. Servaas Lateur did some copy editing regarding the references. Martine Vermandere suggested a few changes and added some archives and publications.

 



[1] NOTE: The very existence of renowned institutions such as the Imperial War Museum archive and library and the CEGES / SOMA are under threat. If you have to pay for specific services, keep in mind that revenues are vital for their survival,  as they are for any of the service-providing institutions mentioned in this document.

 

Dutch version

Nieuwe artikels

Dit is een nieuw artikel met een aantal zinnen die dienen als intro. De intro mag niet te lang zijn: een paar zinnen volstaan. 

Read more ...

Bronnen

Het bronnenapparaat is bedoeld voor iedereen die op zoek is naar informatie over de Belgische vluchtelingen die in de Eerste Wereldoorlog in Engeland terecht kwamen. Het is een 'work in progress': de bronnen worden regelmatig aangevuld met nieuwe vondsten.

Raadpleeg ook hier het bronnenapparaat in pdf-vorm. De Engelse versie vind je hier

Belgische vluchtelingen in het VK tijdens WO I

Bronnenapparaat

Inhoudstafel

Op zoek naar familiegegevens: aan de slag

Er is niets ….. 3

Er is wel iets. 3

Verenigd Koninkrijk, Engeland, Wales, Schotland en Ierland. 3

Zoeken op achternaam.. 4

Verder graven. 4

Sociale media. 5

Primaire bronnen. 5

Officiële verslagen. 5

Archieven. 5

Archieven in België. 5

Archieven in het VK. 6

London. 6

South East. 8

South West. 8

West Midlands. 8

North West. 8

North East. 8

Yorkshire and the Humber. 9

East Midlands. 9

East of England. 9

Wales. 9

Schotland, Ierland. 9

Boeken (selectie). 9

Secundaire bronnen. 12

 


 

Op zoek naar familiegegevens: aan de slag

 

Er is niets …

Mensen uit Vlaanderen zijn vaak op zoek naar archieven, databanken en onderzoekers die hen kunnen verder helpen om gegevens te vinden  over deze of gene familiegeschiedenis waarin Belgische vluchtelingen in het Verenigd Koninkrijk centraal staan. Echter, er bestaat geen enkele centrale digitale databank met alle verblijfsgegevens.  Alle materiaal verzamelen op één  plek is financieel een utopie.  Je hebt het dan immers over de burgerlijke stand van een stad met de omvang van Gent. Relevante informatie vinden is dan zoeken  naar een naald in een hooiberg: erg tijdrovend, en zoals men zegt in het Engels 'off-putting', demotiverend. De zoektocht kan echter  ook erg verrijkend zijn, ondanks het feit dat je niet veel relevante informatie weet op te diepen. Je komt immers langs verschillende archieven, bibliotheken en instellingen. En je ontmoet zo vele mensen, mensen die er werken, maar ook mensen die opzoekingen verrichten, gedreven door de passie om verhalen uit het verleden ook nu nog een plaats te geven.

 

Er is wel iets

Daarbij komt dan dat archiefmateriaal i.v.m. de Belgen in Groot-Brittannië tijdens de Eerste Wereldoorlog vaak:

·         verspreid is over verschillende instellingen in Groot-Brittannië en België (sommige archieven belandden zelfs in de VS, zoals in de Hoover Archives), nog niet goed ontsloten zijn (zoals tienduizenden registratiekaarten in het Rijksarchief in Brussel, pas ontdekt in november 2012), of zelfs vernietigd (scheepslijsten van gewonde soldaten);

·         ofwel bewust na de afloop van de oorlog werden weggegooid; talloze plaatselijke Belgian Refugees Committees in het VK verstuurden materiaal naar het Imperial War Museum, maar nog meer deden dat niet;

Dat maakt een zoektocht naar familiemateriaal niet makkelijk, maar er zijn manieren om hiermee om te gaan.

 

Verenigd Koninkrijk, Engeland, Wales, Schotland en Ierland

De meeste Belgen die het Kanaal overstaken, kwamen terecht in Engeland. Ongeveer één op drie verbleef permanent in Londen of de regio errond. Het aantal vluchtelingen in Wales, Schotland en Ierland samen was nooit meer dan tien procent van de totale Belgische gemeenschap in ballingschap. Het Verenigd Koninkrijk onderging ook belangrijke veranderingen tijdens de Eerste Wereldoorlog, niet in het minst door de burgeroorlog die in Ierland uitbrak in 1916 en die zou leiden tot de scheiding tussen de Republiek Ierland en Noord-Ierland. Voor opzoekwerk ligt de nadruk dan ook begrijpelijk op Engeland. De Local Government Board die in Engeland instond voor de opvang van de Belgen, was ook het orgaan voor opvang in Wales, vandaar dat we ons voor dit project concentreren op Engeland en Wales.


 

Zoeken op achternaam

Er zijn op dit moment twee verzamelingen registratiekaarten en persoonlijke gegevens die toegankelijk zijn voor het publiek:

·         een in de National Archives in Londen, in Kew, vooral in de serie MH 8; dit zijn tienduizenden steekkaarten; alfabetisch geordend

o   echter, erg vaak waren mensen die naar Engeland vluchtten, vergezeld door anderen, die staan dan mee op de fiche; zo staat er bv. een Vermeiren bij Peeters enz.

·         het Central Register of Belgian refugees, te raadplegen in het Rijksarchief in Brussel, is nog altijd het meest uitgebreide om namen in op te zoeken

Namen opzoeken in een gedigitaliseerde krant kan ook in de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel, daar heb je toegang tot L’Indépendance Belge (ook online beschikbaar), een Belgische krant die in Engeland verscheen. Toegang tot De Stem Uit Belgie is binnenkort erg makkelijk. De digitalisering is nog bezig, maar vanaf 3 september is de collectie Nieuws uit de Groote Oorlog online beschikbaar. Gazet van Antwerpen biedt een online archief aan, erg boeiend voor de eerste en laatste maanden van de oorlog en tijdingen over vluchtelingen in Engeland. Amsab-ISG beschikt over de digitale edities van de Vooruit tot 1918.

Met betrekking tot passagierslijsten, vind je ook wel informatie terug via Ancestry.com. Echter, dat zijn meestal passagierslijsten naar het VK vanuit Afrika of Zuid-Amerika, of vanuit het VK naar de Verenigde Staten of Canada.

 

Verder graven

Voor een bescheiden bijdrage heb je toegang tot het online archief van lokale kranten via het British Library Newspaper Archive. De zoekterm ‘Belgian refugees’ voor de oorlogsjaren geeft nu al meer dan 20.000 resultaten. En de collectie groeit elke dag! Je kan zoeken en de resultaten lezen, maar om verder te gaan met die resultaten heb je een betaalpas nodig, die is evenwel niet duur.

Erg vaak worden in plaatselijke kranten ook namen van vluchtelingen vermeld, zeker als het gepaard gaat met aankomst, een geboorte, huwelijk of overlijden. Voor die laatste drie kan je online ook terecht bij FreeBMD, daar krijg je informatie rond de  burgelijke stand op een eerste niveau. Met die gegevens kan je een kopij aanvragen van het oorspronkelijke document. Alle info staat op freebmd.

Wellicht het meest complete archief voor onderzoek naar de Belgische vluchtelingen in Engeland tijdens WO I vind je in het Imperial War Museum,[1] de sectie BEL van de collectie Women Work Collection is erg uitgebreid. Echter, vele namen van Belgen ga je er niet in terugvinden. Je kan ook niet op naam zoeken.


 

Sociale media

Mededelingen over en opzoekwerk naar Belgische vluchtelingen, hun activiteiten, hun whereabouts en hun nazaten komen behoorlijk veel  voor op sociale media, vooral dan op Twitter. Het is al gebeurd dat iemand op zoek was naar nazaten van het opvanggezin in Engeland, of omgekeerd naar nazaten van Belgen die 100 jaar geleden vluchtelingen waren, en dat die via Twitter werden gevonden. Een @ of # voor de locatie kan helpen, alsook @familiekunde.

 

Primaire bronnen

 

Officiële verslagen

Vele officiële verslagen zijn beschikbaar via de Parliamentary Papers, maar daar heb je een niet zo makkelijk te verkrijgen login voor nodig. Hou dit in het achterhoofd als je in Engeland in een bibliotheek of archief opzoekwerk gaat verrichten, deze hebben in principe altijd toegang hiertoe.

Zowel het Kenniscentrum van In Flanders Fields Museum als het Rijksarchief in Brussel beschikken over verschillende officiële verslagen, zoals die van de Local Government Board. Beide instellingen beschikken over nog veel meer primaire bronnen, zoals bijvoorbeeld het archief van het Belgische orgaan in Engeland, het Officieel Comité voor Engeland.

Het bekendste verslag is  dat uit 1920, gepubliceerd door de Ministry of Health, en een uitgebreide samenvatting van de opvang en het verblijf van de Belgen in Engeland: Report on the Work Undertaken by the British Government in the Reception and Care of the Belgian Refugees is online beschikbaar.

 

Archieven

 

Archieven in België

·         Aartsbisschoppelijk Archief, Mechelen

·         Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis, Gent

·         Archief,  Documentatie – en Onderzoekscentrum centrum voor het Vlaams-nationalisme, Antwerpen

·         Archief Koninklijk Paleis, Brussel

·         CEGE SOMA, Brussel

·         Consciencebibliotheek, Antwerpen

·         Dagbladmuseum,  Aartselaar

·         In Flanders Fields Museum, Ieper

·         Katholiek Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving, Leuven

·         Koninklijk Legermuseum, Brussel

·         Koninklijke Bibliotheek / Bibliothèque Royale, Brussel

·         Letterenhuis, Antwerpen

·         Liberaal Archief, Gent

·         Provinciearchief Antwerpen

·         Rijksarchief Brussel

·         Stadsarchief Antwerpen

·         Stadsarchief  Mechelen

·         Aartsbisschoppelijk Archief Mechelen

·         Norbertijnerabdij, Tongerlo

·         Stedelijk Museum, Aarschot

·         Vlaams Provinciaal Archief van de Jezuïeten Leuven.

·          Ursulinnen, Sint-Katelijne Waver[A1] [MVD2] 

Archieven in het VK

Het VK heeft een lange traditie van archieven, er zijn er dan ook erg veel. De meeste hebben wel altijd iets over Belgische vluchtelingen, maar dat is vaak beperkt. Om lokaal niveau  op onderzoek te gaan, volg je best de volgende drie stappen

·         Het archief van de plaatselijke krant(en) tijdens de oorlogsjaren. Die vermelden erg vaak namen van Belgen  in hun artikels.

·         De local archives waar vele officiële documenten uit die periode worden bijgehouden, en vaak nog meer dan dat (foto’s…). Als je een plaatselijk archief hebt gelokaliseerd, vraag hen dan meteen of het politie-archief uit die tijd ook in hun collectie zit. Indien niet, vraag dan waar dat  wel zit. Als je niet meteen een plaatselijk archief kan lokaliseren, contacteer dan de plaatselijke bibliotheek.

·         De plaatselijke local history society is meestal erg behulpzaam. De plaatselijke parochie-archieven hebben vaak niet veel, maar wel gegevens over geboortes, huwelijken en onverlijdens.

Omdat het Verenigd Koninkrijk zo groot is, hebben we enkele archieven opgelijst per regio. Een overzicht van archieven vind je ook via de National Archives en de Britse regeringswebsite. De nadruk ligt hier op Engeland en Wales, daar werden de Belgen opgevangen door dezelfde Local Government Board (LGB). Jaarlijkse documenten van die LGB vind je hier, er is een free trial.

Let wel, hoe omvangrijk de lijst hieronder ook, ze is ver van volledig.

 

London

·         British Library

·         National Archives, Kew

·         Imperial War Museum

·         Women’s Library, verbonden aan de London School of Economics

·         Senate House Library

·         London Metropolitan Archives

·         Elke Londense Borough (er zijn er 32) heeft zijn eigen, veelal beperkte collectie, over Belgische vluchtelingen. De plaatselijke kranten in Richmond, de archieven in Chelsea (in de bibliotheek), Redbridge (Valentines Mansion), Hounslow History and Archives en in Haringey (Alexandra Palace) zijn enkele aanraders. Probeer ook eens een afspraak te maken met het archief van het gerenommeerde Eton College. Al heb je best een verwantschap met een van de Belgen die daar lessen hebben gevolgd.


 

South East

In het zuid-oosten van Engeland, een eerder willekeurig afgebakende regio, vind je veel informatie in de archieven van het graafschap Kent. Die bevinden zich  in Folkestone, waar ook informatie is, alsook in het nabijgelegen Eastbourne. Andere steden, met plaatselijke archieven waar materiaal over Belgen zit zijn Brighton, Canterbury, Guildford, Portsmouth, Reading, Southampton, Tonbridge en Tunbridge, Waverley, Winchester. In Oxford heb je niet alleen het plaatselijk archief, maar ook de Bodleian Library, samen met de British Library in Londen de grootste bibliotheek in het VK. Toegang verkrijgen tot de Bodleian is niet makkelijk.

 Enkele andere:

·         Bromley Local Studies

·         Eastbourne Library

·         Hampshire Record Office

·         Kent History & Library Centre

·         Sutton Local Studies Centre

 

South West

·         Bristol Record Office

·         Cornwall Record Office

·         Devon Record Office

·         Gloucestershire Archives

·         Wiltshire & Swindon Archives

 

West Midlands

·         Birmingham City Archives

·         Herefordshire Record Office

·         Shropshire Archives

·         Worcestershire Record Office

 

North West

·         Cheshire and Chester Archives

·         Labour History Archives, Manchester

·         Lancashire Record Office

·         Manchester Archives

·         Merseyside Record Office

 

North East

·         Beamish Museum, County Durham, UK

·         Tyne and Wear Archives

·         Gateshead Council archives


 

Yorkshire and the Humber

Hull University Archives

West Yorkshire Archive Service

York City Archives Department

 

East Midlands

Coventry Archives

Derbyshire Record Office

 

East of England

Cambridgeshire County Council Archives

Hertfordshire Archives

Lincolnshire Archives

 

Wales

Wales heeft kranten uit de periode van WO I gedigitaliseerd, die staan nu gebundeld op Cymru 1914.

 

Schotland, Ierland

Schotland en Ierland worden bij een verdere update mee opgenomen.

 

Boeken (selectie)

Cammaerts, E. & Davignon, H. (Eds.). (1916). A Book of Belgium’s Gratitude. London: John Lane/The Bodley Head. Retrieved from http://archive.org/details/abookbelgiumsgr00lambgoog.

Campbell, H. (1917). Belgian Soldiers at Home in the United Kingdom. London: Saunders and Cullingham.

Carlisle, J.C. (1916). Folkestone During the War: a record of the town’s life and work. Folkestone: F.J. Parsons Ltd. Retrieved from http://archive.org/details/folkestoneduring00carliala.

Comité Officiel Belge pour l'Angleterre. (1917). Rapport adressé à Monsieur le ministre de l'Intérieur le 31 août 1917. Brussels/London: Dumoulin.

Committee on Alleged German Outrages. (1915). Report of the Committee on Alleged German Outrages Appointed by His Britannic Majesty’s Government. London: His Majesty’s Stationery Office. Retrieved from http://www.firstworldwar.com/source/brycereport.htm.

Davignon, H. (1916). Un Peuple en Exil: La Belgique en Angleterre. Paris: Bloud & Gay.

de Jastrzebski, T.T.S. (1916). The Register of Belgian Refugees. Journal of the Royal Statistical Society, 79(2), 133-158. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/2340812.

District War Refugees Committee for Belgians Sheffield. Report 1914-1919. (1919). Sheffield.

First Report of the Departemental Committee appointed by the president of the Local Government Board to consider and report on questions arising in connection with the reception and employment of the Belgian refugees in this country. (1914). London.

First World War Hugel Homes for Belgian Refugees, Cambridge, 1914-1919. (1920). Cambridge: Committee of the Hugel Homes.

Gibson, H. (1917). A Diplomatic Diary. London: Hodder and Stoughton. Retrieved from http://archive.org/details/diplomaticdiaryb00gibsiala.

Government Belgian Refugee Committee. (1914). Minutes of Evidence Taken Before the Departmental Committee on Appointed by the President of the Local Government Board to Consider and Report on Questions Arising in Connection With the Reception and Employment of Belgian Refugees in this Country. London: His Majesty’s Stationery Office.

Government Belgian Refugee Committee. (1915). First Report of the Departmental Committee on Questions Arising in Connection With the Reception and Employment of Belgian Refugees in this Country. London: His Majesty’s Stationery Office.

Hatch, E. (1916). Belgians Refugees in the United Kingdom. The Quarterly Review, 446, 188-214.

Hunt, E.E. (1916). War Bread: A Personal Narrative of the War and Relief in Belgium. New York: Henry Holt. Retrieved from http://archive.org/details/warbreadaperson00huntgoog.

Jaspaers, G. (1917). De Belgen in Holland 1914-1917. Amsterdam: Van Kampen.

List of Commissions and Committees set up to deal with public questions arising out of the War. (1915). London: His Majesty’s Stationery Office.

List of Commissions and Committees set up to deal with public questions arising out of the War. (1917). London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1915). Forty-fourth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1915). Report on the Special Work of the Local Government Board Arising out of the War (Up to the 31st December, 1914). London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1916). Forty-fifth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1917). Forty-sixth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1918). Forty-seventh Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Local Government Board. (1919). Forty-nineth Annual Report of the Local Government Board. London: His Majesty’s Stationery Office.

Loodts, P. (2015). Médecins de la Grande Guerre: Un village belge sur la Tamise. Retrieved May 7, 2015, from http://www.1914-1918.be/insolite_village_tamise.php.

Lugard, L. (1915). The Work of the War Refugees Committee. London: G. Bells and Sons.

Ministry of Health. (1920). Report on the Work Undertaken by the British Government in the Reception and Care of the Belgian Refugees. London: His Majesty’s Stationery Office.

Reception of the Belgian Refugees by Liverpool. (1915). Liverpool.

Rency, G. (1920). Les réfugiés belges chez les alliés et chez les neutres. In Rency, G., La Belgique et la guerre I: La vie matérielle de la Belgique durant la guerre mondiale (pp. 328-343). Brussels: Henri Bertels.

Report of the Newport Belgian Refugees Committee. (1915). N.p.

Report of the War Refugees Committee August, 1916. (1916). London.

Souvenir of the farewell gathering of the Belgian Refugees who have been befriended by the Belgian Protestant Relief Committee 1914 to 1918. (1919). London.

The condition of the Belgian Workmen now refugees in England. (1917). London.

The Times. (1915). The Times History of the War, 1914, Vol. IV. London: The Times.

The War Refugees Committee Second Report December, 1917. (1917). London.

The War Refugees Committee Third and Final Report May, 1919. (1919). London.

van Outryve d'Ydewalle, C. (1920). Les réfugiés belges à Folkestone 1914-1918: Ce que l'Angleterre a fait pour eux. Bruges.

Varlez, A. (1917). Les Belges en Exil. Brussels/London: Librairie Moderne.

Varlez, A. (1917). Les Belges en Exil. London.

Verslag van de Vereeniging Nederlandsch Comité tot steun aan Belgische en andere slachtoffers. (1916). Amsterdam.

Verslag van de werkzaamheden der Centrale Commissie tot Behartiging van de belangen der naar Nederland uitgeweken vluchtelingen. (n.d.). ’s-Gravenhage.

Wallon, J. (1918). Une cité belge sur la Tamise. London/Brussels.

Working Men’s Belgian Fund London: Final Report. (1920). London.

 


 

Secundaire bronnen

Amara, M. & Tallier, J.-P. (2014). Principales sources d'archives relatives à la Premiere Guerre mondiale disponibles en Belgique. Brussel: Rijksarchief. Retrieved from http://www.crid1418.org/espace_scientifique/guidesources/archives_belges.pdf.

Amara, M. (2008). Des Belges à l'épreuve de l'exil. Les réfugiés de la Première Guerre mondiale en France, en Angleterre et aux Pays-Bas. Brussels: Presse Universitaire de Bruxelles.

Barres-Baker, M. (2007). Belgian Refugees During the First World War. Wembley: Brent Archives. Retrieved from http://www.brent.gov.uk/heritage.nsf/24878f4b00d4f0f68025663c006c7944/462432bad3765fd5802573240039ef89/$FILE/Belgian_refugees_bibliography.pdf.

Bernardo Y Garcia, L.A. (1999). De Belgische Vluchtelingen in Groot-Brittannië tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Morelli, A. (Ed.). Belgische emigranten. Oorlogsvluchtelingen, economische emigranten en politieke vluchtelingen uit onze streken van de 16de eeuw tot vandaag (pp. 43-57). Berchem: EPO.

Bossenbroek, M. (1988). Vluchten voor de Groote Oorlog 1914-1918. Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.

Bossenbroek, M. et al. (1988). Vluchten voor de groote oorlog. Belgen in Nederland, 1914-1918. Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.

Brosens, G. (2013). Congo aan den Yser. Antwerp: Manteau.

Bygate, J. (2006). Of Arms and the Heroes: The Story of the ‘Birtley Belgians’. Durham: The History of Education Project.

Cahalan, P. (1977). The Treatment of Belgian Refugees in England During the Great War (Doctoral dissertation). Available from MacSphere Open Access Dissertations and Theses. (http://hdl.handle.net/11375/15514)

Cahalan, P. (1982). Belgian Refugee Relief in England During the Great War. New York: Garland Publishing.

Comité officiel belge pour l'Angleterre. (n.d.). Aux réfugiés belges! Conseils et renseignements.

de Bruijn, T. (1986). Een vluchtelingenprobleem aan het begin van deze eeuw. Kwartaal en Teken, 12(4).

De Leender, C., E.A. (2014). Oorlogsjaren van een dertienjarig meisje en andere vluchtelingverhalen.

Aarschot: Poëzie Aarschot.

de Roodt, E. (2000). Oorlogsgasten. Zaltbommel: Europese Bibliotheek.

De Schaepdrijver, S. (1997). De Groote Oorlog. Het koninkrijk België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Amsterdam/Antwerpen: Atlas.

de Vries, W. (1980). Nederland als non-belligerente natie en de internering van buitenlandse militairen gedurende de Eerste Wereldoorlog. In: Mededelingen Sectie Militaire Geschiedenis (Vol. 3, pp. 76-136). 's-Gravenhage.

Debaeke, S. (2004). Vluchten voor de Grote Oorlog. Koksijde: Klaproos.

Declercq, P. (2007). IBIS 1906-2006. Een koninklijk verhaal. Bredene.

Doeleman, H. (1996). Interneringsdepot Gaasterland – Belgische vluchtelingen 14/18. Oudemirdum: Mar en Klif.

Elliot, R. (2006). An Early Experiment in National Identity Cards: The Battle over Registration in the First World War. 20 Century British History. 17(2), 145-176. Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2574002/.

Fisher, H.A.L. (1927). James Bryce: Viscount Bryce of Dechmont. London/New York: The Macmillan Company.

Fowler, S. & Gregson, K. (2005, May). Bloody Belgians. Ancestors, 33, 43-49. Retrieved from http://issuu.com/penandsword/docs/bloodybelgians.

Fowler, S. (2005). Belgian Refugees in Britain during the First World War. In Blatchford, R. & Blatchford, E. (Eds.). The Family and Local History Handbook 9 (317-320). York: Robert Blatchford Publishing.

Heron, P. (2010). Guests of the Nation: The Story of Ilford’s Belgian Refugees 1914-1919. Leeds: Purple White and Green.

Horne, J. & Kramer, A. (2001). German Atrocities 1914: A History of Denial. New Haven: Yale University Press.

Jespers, M. (2003), Meesteremy: verzameld werk met levensverhaal Jan Remy Alloing 1883-1953.

Kershaw, R. & Pearsall, M. (2004). Immigrant and Aliens: A Guide to Sources on UK Immigration and Citizenship. Kew: National Archives.

Een koffer vol verhalen, Oostende, Willemsfonds, 2008.

Kushner, T. & Knox, K. (1999). Refugees in the Age of Genocide. Global, National and Local Perspectives During the Twentieth Century. London: Frank Cass.

Kushner, T. (1999). Belgian refugees in Britain during the First World War. Immigrants and Minorities, 18(1).

Lawrence, B. (2009). Birtley Belgians – Memorial Records. A Working Paper. Retrieved from http://www.stjosephs-birtley.co.uk/BelgianSoldiers.htm.

Libotte, Bram. Unpublished manuscript about the Congolese soldiers during WO I.

Myers, K. (2001). The Hidden History of Refugee Schooling in Britain: The Case of the Belgians, 1914-1918. History of Education, 30(2), 153-162.

Het Oostendse oorlogsdagboek van Charles Castelein 1914-1918. (1998). In Vandenabeele, J. (Ed.). Oostendse historische publicaties 3, Oostende: Stadsarchief.

Ouditt, S. (1994). Fighting Forces, Writing Women: Identity and Ideology in the First World War. London/New York: Routledge.

Panayi, P. (1993). Refugees in Twentieth-Century Britain: A Brief History. In Robinson, V. (Ed.). The International Refugee Crisis: British and Canadian Responses (pp. 95-112). Basingstoke: Macmillan in association with the Refugee Studies Programme, University of Oxford.

Pirenne, H. (1928). La Belgique et la guerre mondiale (pp. 275-282), Paris/New Haven.

Pirenne, H. (1928). La Belgique et la Guerre Mondiale. New Haven/Paris: Yale University Press/Presses Universitaires de France.

Purseigle, P. (2004). Beyond and Below the Nations: Towards a Comparative History of Local Communities at War. In MacLeod, J. & Purseigle, P. (Eds.). Uncovered Fields: Perspectives in First World War Studies (pp. 95-124). Leiden: Brill.

Purseigle, P. (2007). ‘A Wave on to Our Shores’: The Exile and Resettlement of Refugees from the Western Front, 1914-1918. Contemporary European History, 16, 427-444. Retrieved from http://www.eui.eu/Documents/MWP/ProgramActivities/Purseigle.pdf.

Purseigle, P. (2007). The Reception of Belgian Refugees in Europe: A Litmus Test of Wartime Social Mobilisation. In Crawford, J., McGibbon, I. (Eds.). New Zealand’s Great War: New Zealand, the Allies, and the First World War. Auckland: Exisle Publishing.

Reijngoudt, A. (2004). Gehalveerde mensen. Het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918. Barneveld: Koninklijke BDU Uitgeverij.

Richards, P. (2002). Belgian Refugees in Oxford and Eynsham. The Eynsham Record, 19, 21-28.

Steevens, I. (2014, October 10). Zeeslag. Vissers op de vlucht 1914-1918. In ‘De Groote Vlucht’: Landbouw, voeding en Eerste Wereldoorlog. Meeting of ‘Boter bij de vis. Landbouw, Voeding en Eerste Wereldoorlog’, Roeselare: Miummm.

Stengers, J. (1978). Emigration et immigration en Belgique au XIXe et XXe siècles. Académie royale des Sciences d'Outre-Mer. Classe des Sciences Morales et Politiques, 46(5), p. 61 etc.

Storr, K. (2003). Belgian Children’s Education in Britain in the Great War: Language, Identity and Race Relations. History of Education Researcher, 72, 84-93.

Storr, K. (2010). Belgian Refugees in Lincolnshire and Hull 1914-1919. Coventry: Your P.O.D.

Storr, K. (2010). Excluded from the Record: Women, Refugees and Relief, 1914-1929. Oxford/Bern: Peter Lang Publishing.

Tallier, P.A. (1999). De Belgische Vluchtelingen in het Buitenland tijdens de Eerste Wereldoorlog. In Morelli, A. (Ed.). Belgische emigranten. Oorlogsvluchtelingen, economische emigranten en politieke vluchtelingen uit onze streken van de 16de eeuw tot vandaag. Berchem: EPO.

Trouwen in oorlogstijd, het verhaal van Leon Dery en Maria Deseyn. (2010). In Van Devyvere, F. (Ed.). Zessentwintigste Jaarboek van de Heemkundige Kring Karel Van de Poele te Lichtervelde, Lichtervelde.

Van den Heuvel-Strasser, E.A. (1986). Vluchtelingenzorg of vreemdelingenbeleid. De Nederlandse overheid en de Belgische vluchtelingen, 1914-1915. Tijdschrift voor Geschiedenis, 99, 184-204.

Verwaijen, W. (1984). Op de vlucht – Vluchtoord Ede '14-'18. Ede: Comité Belgen Ede.

Vluchten voor de Oorlog, Belgische vluchtelingen 1914-1918 (2004). Leuven: Davidsfonds.

Von der Dunk, H.W. (1979). Nederland ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. In Algemene Geschiedenis der Nederlanden (Vol. 14, pp. 40-52). Haarlem.

Wilson, T. (1979). Lord Bryce’s Investigation into Alleged German Atrocities in Belgium, 1914-1915. Journal of Contemporary History, 14(3), 369-383.

 

Dit bronnenapparaat werd samengesteld door Christophe Declercq, gebaseerd op een beknoptere en gedateerde gelijkaardige versie die hij online had staan op een blog. Servaas Lateur zette de puntjes op de i bij de referenties. Ma



[1] Instellingen zoals het gerenommeerde Imperial War Museum en het CEGESOMA worden in hun voortbestaan bedreigd. Als u voor specifieke dienstverlening moet betalen, hou het in het achterhoofd dat eigen inkomsten van vitaal belang zijn voor deze instellingen.

 


 [A1]Deze toevoegen?

 [MVD2]

 

Raadpleeg hier het bronnenapparaat in pdf-vorm.

Partners

Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis coördineert dit internationaal cultureel erfgoedproject dat ondersteund wordt door de Vlaamse overheid. Het wordt mee gedragen door een aantal toonaangevende internationale partners: het Imperial War Museum, het University College London, de Women’s Library van de London School of Economics. Het People’s History Museum in Manchester lanceert dezelfde oproep in Engeland. In Vlaanderen zijn In Flanders Fields Museum, Heemkunde Vlaanderen en Familiekunde Vlaanderen onze partners.

 
This project is funded by the Flemish authorities and coordinated by Amsab-ISH. Leading institutions such as the Imperial War Museum, University College London and the Women’s Library of the London School of Economics, as well as Centenary projects at Alexandra Palace, are our among our prime project partners in the UK. The Manchester–based People’s History Museum will issue a similar call. Our Flemish partners include the Flanders Field Museum, Heemkunde Vlaanderen and Familiekunde Vlaanderen.